Lysebotn
Lysebotn is een idyllisch dorpje in het binnenste deel van de Lysefjord, dat door de ontwikkeling van een energiecentrale aanzienlijke veranderingen heeft ondergaan. Desondanks heeft het dorp zijn charme en natuurlijke schoonheid behouden en is het tegenwoordig een populaire bestemming voor toeristen die willen genieten van prachtige natuur en spannende buitenactiviteiten.
Lysebotn is een pittoresk dorpje aan het einde van de Lysefjord, omgeven door imposante bergen. Volgens historische bronnen is Lysebotn al sinds de 16e eeuw bewoond en zijn er in de omgeving grafheuvels uit de Grote Volksverhuizing te vinden.
Oorspronkelijk een agrarisch dorp met boerderijen aan zee en hoger in het dal, werden de meeste boerderijen herbestemd en werden er veel nieuwe woonhuizen gebouwd nadat de waterkrachtcentrales in de jaren 40 van de vorige eeuw in gebruik werden genomen. Sommige boerderijen, zoals Lysegården, Aukland en Tangen, zijn nog steeds in bedrijf en liggen langs de weg naar Nilsebuvatnet.
Voordat er in de jaren 1880 lokale passagiersboten werden geïntroduceerd, diende het fjord als een belangrijke transportroute voor de bewoners van de afgelegen gemeenschap aan het einde van het lange fjord. Roeien naar Forsand duurde 6 tot 8 uur, en de roeiers wisselden elke 400 meter bij vaste haltes die "fjerdingsskifter" werden genoemd.“Â
De inwoners van Lysebotn hadden ook contact met gebieden ten oosten van de berg via de Skinnvegen, een oude route tussen Setesdal en Ryfylke. De naam Skinnvegen is ontstaan doordat de mensen in Setesdal naar Stavanger gingen om met leer belasting te betalen aan de bisschop. Leer was ook een essentieel handelsartikel voor de mensen in Setesdal, en zij reisden over de Skinnvegen met bont en veehuiden als handelswaar naar Stavanger. De Skinnvegen begon in Valle en eindigde in Lyse.
In de 19e eeuw werd er al gesproken over een weg van Lysebotn over de berg naar Setesdal, maar dit bleek economisch niet haalbaar met een veerboot van Stavanger naar Høgsfjorden en de lange Lysefjord. De plannen voor de weg en spoorlijn werden pas gerealiseerd toen de ontwikkeling van waterkrachtcentrales leidde tot de aanleg van een weg van Lysebotn over de berg naar Sirdal. De weg slingert zich in 27 bochten omhoog langs de berghelling vanaf de bodem van de fjord en werd officieel geopend op 18 oktober 1984.
De elektriciteitscentrales in Lysebotn zijn tegenwoordig van vitaal belang voor de energievoorziening van de regio. In 1909 kreeg A/S Lysefjord een concessie voor de ontwikkeling van de waterloop in het Lysefjord-gebied, maar pas na de Tweede Wereldoorlog kwamen de plannen voor de ontwikkeling van waterkrachtcentrales in het Lyse-gebied in een stroomversnelling vanwege de toenemende behoefte aan elektriciteit in het land. De elektriciteitscentrale van Lysefjord werd in 1947 gebouwd om grote delen van Rogaland van elektriciteit te voorzien. Dit leidde tot aanzienlijke veranderingen in Lysebotn, waar destijds slechts 63 mensen woonden. Er werden wegen aangelegd, tunnels in de berg gegraven en hoogspanningsleidingen over het landschap gespannen.
Lyngsvatnet werd omgevormd tot een aanzienlijk reservoir, kunstmatig aangelegd ter ondersteuning van de ontwikkeling van de elektriciteitscentrale in Lyse. Deze centrale werd gecreëerd door een tunnel van 50-60 meter diep in de bergen te graven. Een 65 kilometer lange hoogspanningslijn werd aangelegd om Lysebotn te verbinden met het transformatorstation in Tronsholen, Sandnes, en overspande de Lysefjorden en de Høgsfjorden. De komst van de elektriciteitscentrale leidde tot een complete transformatie van het gebied rond Lysebygda. Lyse Kraft zorgde voor diverse moderne voorzieningen, waaronder huizen, een kerk, een school, een gemeenschapscentrum en een supermarkt.
Lysebotn is tegenwoordig de thuisbasis van de modernste energiecentrale van Noord-Europa, die de oude Lysebotn 1 uit 1953 verving. Lysebotn 2 maakt gebruik van dezelfde reservoirs en dammen als zijn voorganger, maar zorgt voor een efficiënter gebruik van de beschikbare middelen en een hogere productie van hernieuwbare energie. Met een valhoogte van 680 meter en twee Francis-turbines is Lysebotn 2 de meest geavanceerde energiecentrale van Noord-Europa. De vernieuwing van de centrale resulteert in een energieproductie die circa 15 procent hoger ligt, zonder dat er waterstromen hoeven te worden omgeleid of regelgeving hoeft te worden aangepast. De centrale produceert jaarlijks ongeveer 1.500 GWh aan hernieuwbare energie, waarmee zo'n 75.000 huishoudens van elektriciteit worden voorzien.
Lyse heeft tegenwoordig nog maar weinig permanente inwoners en de werking van de energiecentrales is steeds meer geautomatiseerd. In de zomer bruist het dorp van de toeristen en basejumpers van over de hele wereld. Het dorp biedt uitstekende accommodatiemogelijkheden en dient als vertrekpunt voor diverse bergtochten, waardoor het een paradijs is voor outdoorliefhebbers. Kajakken op het fjord is een fantastische ervaring en fietsen over de oude wegen ten noorden van Lysebotn is ook mogelijk.
Ondanks de ontwikkeling van de energie-industrie heeft Lysebotn zijn charme en natuurlijke schoonheid weten te behouden. De geschiedenis van het dorp laat zien hoe ontwikkeling het leven van de inwoners en het landschap heeft veranderd. Tegenwoordig is de energiecentrale in Lysebotn een essentiële bron van hernieuwbare energie en is het dorp een populaire bestemming geworden voor toeristen die de adembenemende natuur en spannende buitenactiviteiten in de omgeving willen beleven.
Bezoek Lysebotn
Lysebotn, gelegen aan het einde van de Lysefjord, is een dorp dat door de tijd is getransformeerd. Ooit een verzameling boerderijen, is het geëvolueerd met de komst van waterkracht in de jaren 1940.
De energiecentrale in Lysebotn is tegenwoordig een essentiële bron van hernieuwbare energie. Het dorp is een populaire bestemming geworden voor toeristen die de adembenemende natuur en spannende buitenactiviteiten in de omgeving willen beleven.
De komst van waterkrachtcentrales baande zich ook een weg door de bergen, met een weg van Lysebotn naar Sirdal die zich een spectaculaire weg omhoog slingert vanaf de diepte van het fjord.
Kjerag, een enorme bergwand aan de Lysefjord, is beroemd in Noorwegen. Bezoekers komen hier om te klimmen, basejumpen of te wandelen naar de Kjeragbolten, een grote rots die tussen twee kliffen vastzit, 984 meter boven de Lysefjord.
