Het verhaal over de Flørli-krachtcentrale

Het verhaal over de Flørli-krachtcentrale

“De staalfabriek die, gelukkig, nooit is gebouwd.”

Flørli is een plek waar de omstandigheden voor energieproductie zeer gunstig zijn. Het hoogteverschil tussen het meer Flørlivatnet en de zeespiegel bedraagt 740 meter; het is de op één na grootste energiecentrale die ooit in Noorwegen is gebouwd. Het gebied van Flørli, met de bergen en het meer, werd in 1914 gekocht door een zakenman uit Stavanger, Einar Meling, voor 16.000 kronen.

A/S Flørli Kraft- og Elektrosmelteverk werd in 1916 opgericht met een aandelenkapitaal van één miljoen kronen. Er was een productie van 12.000 pk gepland en er werd een overeenkomst gesloten met Röchlingische Eisen- und Stahlwerke in Duisburg, Duitsland. Het Duitse bedrijf zou de producten afnemen en verkopen tegen een prijs die minstens de productiekosten overtrof. Tegenwoordig is het moeilijk voor te stellen waar een grote staalfabriek op de steile kliffen bij het fjord ooit een plek zou kunnen vinden. In een vroeg stadium werden er echter wel enkele dikke stenen funderingen naast het water gebouwd. Waarschijnlijk waren deze bedoeld voor het gebouw van de staalfabriek.

A/S Flørli kreeg op 16 november 1916 een concessie. De bouw was toen al in volle gang. Maar hoewel de bouw volgens plan verliep, veranderde de wereldsituatie drastisch. De Duitsers toonden grote belangstelling voor staal voor de wapenproductie, maar al snel sloeg de oorlogssituatie om, wat leidde tot de ineenstorting van de staalmarkt. Succes voor de ene partij betekent al snel falen voor de andere. De Lysefjord heeft, tot opluchting van velen, nooit een staalfabriek gekregen.

Foto: LYSE
De bouwperiode

Hoewel de omstandigheden voor elektriciteitsproductie in Flørli gunstig waren, zou de aanleg van dammen en een waterleiding in dit gebied veel moeite en inspanning vergen. Veel apparatuur moest naar het meer worden gebracht, 740 meter boven zeeniveau. Dat werk moest met de hand gebeuren. Pas enkele jaren nadat de werkzaamheden waren begonnen, werden er rails aangelegd voor karretjes om apparatuur en mensen van het fjord naar de bergtop te vervoeren.

Uit deze periode stammen vele verhalen over heldendaden. De bekendste zijn de sterke broers Helmikstøl. Zij zouden elk 135 kilo op hun rug de berg op hebben gedragen.

Bij Flørli ontstaat een kleine samenleving.

De eerste dingen die nodig waren in Flørli waren een stevige kade en een kleine elektriciteitscentrale die energie leverde voor de bouwwerkzaamheden. Na verloop van tijd werden er tijdelijke onderkomens gebouwd aan de fjord en op de berg. Halverwege de heuvel ligt Flørlistølen. Dit werd een basis of vertrekpunt voor degenen die materialen en materieel te paard naar Flørlivatnet brachten.

In 1916 werkten er 119 mensen op de bouwplaats. Er was geen telefoonverbinding met de buitenwereld en velen vreesden voor de gevolgen als iemand ziek of gewond zou raken. Er werd voorgesteld om een verpleegster of iemand anders in dienst te nemen die in kritieke situaties kon helpen. "Als er een ongeluk gebeurt, staan we machteloos. Een dokter bereiken is onmogelijk." Echter: ondanks de grote risico's was de bereidheid van de werkgever om actie te ondernemen gering. Er werd niets gedaan om de situatie te verbeteren.

Flørli kreeg een eigen winkel aan de kade, en veel arbeiders woonden samen met hun gezin in de kleine woningen. De omstandigheden moeten zowel voor de kinderen als voor de volwassenen zwaar zijn geweest. Er wordt gezegd dat er wel 47 mensen in 12 kleine kamers woonden. In de zomer van 1917 bereikte het aantal arbeiders een piek: 142 mensen waren toen werkzaam in de bouw.

Foto: LYSE
De waterleiding

Van de waterkrachtcentrale bij het fjord tot aan de dam in Ternevatnet moest een waterleiding worden aangelegd. De pijpleiding zou in beton worden ingegraven en aan de rots worden vastgemaakt. Om dit werk uit te voeren, werden rails de heuvel op gelegd en trok een krachtige kraan karren omhoog. Hierbij deden zich veel problemen voor. Bij één gelegenheid begaf de kraan het, waardoor een kar met negen personen erop met volle snelheid de heuvel af raasde. De mannen wisten er op tijd af te springen, maar naar verluidt weigerden sommige arbeiders vanaf die dag nog in de kar te stappen. Langs de rails werden houten trappen gebouwd. Tegenwoordig bestaat de trap uit 4444 treden en is daarmee de langste in zijn soort ter wereld.

Vecht tegen de natuur en het weer.

De bouwwerkzaamheden werden het hele jaar door uitgevoerd, maar in de winter zorgde de sneeuw voor grote problemen. Na Pasen 1917 was het weer in de bergen zo slecht dat er slechts 3 of 4 dagen per week gewerkt kon worden. Tijdens de ergste periodes moesten de arbeiders wel tien dagen achter elkaar in hun schuren blijven. Dit betekende economische problemen voor de mannen die per uur betaald werden. Het gevolg was dat de werkgever ermee instemde om tijdens zulke perioden van inactiviteit 5 kronen per dag te betalen.

In februari 1918 was er een vreselijk zware sneeuwstorm die de elektriciteitsleidingen verwoestte. Bij Litle Flørlivatnet zorgde een sneeuwduin van acht meter dik boven het dak van de loods ervoor dat het dak instortte. De mannen moesten midden in de nacht naar een andere loods verhuizen, en om daarvandaan naar buiten te komen moesten ze zich een weg door de sneeuwduin graven. Tijdens de lange winter waren sommige ploegen volledig bezig met sneeuwruimen!

Elektriciteit naar Stavanger

In 1918 werd alle elektriciteit die in Flørli werd opgewekt, verkocht aan Stavanger Elektrisitetsverk, en het bedrijf uit Flørli hoopte flink wat geld te verdienen met de energieproductie. Dit bleek echter niet het geval. Door plotselinge veranderingen op de financiële markt waren de productiekosten hoger dan verwacht. Het bedrijf sloot nieuwe leningen af, maar die brachten ook nieuwe kosten met zich mee. In 1928 bedroegen de schulden 5,7 miljoen kronen en was het bedrijf feitelijk failliet. De banken die het geld hadden geleend, verkeerden zelf in grote problemen.

In 1925 wilde Flørli A/S hun fabriek verkopen aan de stad Stavanger. De economische situatie was echter slecht en pas twee jaar later werd er een overeenkomst bereikt. In 1927 werd de energiecentrale uiteindelijk verkocht aan Stavanger Elektrisitetsverk voor 3,75 miljoen kronen, ongeveer de helft van het oorspronkelijk voorgestelde bedrag. Flørli zou dus de komende 25 jaar de belangrijkste energiebron van Stavanger blijven.

Foto: LYSE

Meer berichten
van onze blog

Bli turistvert op Forsand in de zomer!

Bli turistvert op Forsand in de zomer!

  Lysefjorden Gebruikt energie en service-innstilte-turistverter voor de rit naar Forsand Turistinformasjon zomer 2025. Oppdatering: stillingen is niet besatt. Omdat u geïnteresseerd bent in de zomerjob in 2026, kunt u in oktober 2025 contact opnemen met Stillingstittel...

Bli turistvert op Forsand in de zomer!

  Lysefjorden Gebruikt energie en service-innstilte-turistverter voor de rit naar Forsand Turistinformasjon zomer 2025. Oppdatering: stillingen is niet besatt. Omdat u geïnteresseerd bent in de zomerjob in 2026, kunt u in oktober 2025 contact opnemen met Stillingstittel...

Meer berichten
van onze blog

Bli turistvert op Forsand in de zomer!

Bli turistvert op Forsand in de zomer!

  Lysefjorden Gebruikt energie en service-innstilte-turistverter voor de rit naar Forsand Turistinformasjon zomer 2025. Oppdatering: stillingen is niet besatt. Omdat u geïnteresseerd bent in de zomerjob in 2026, kunt u in oktober 2025 contact opnemen met Stillingstittel...

Bli turistvert op Forsand in de zomer!

  Lysefjorden Gebruikt energie en service-innstilte-turistverter voor de rit naar Forsand Turistinformasjon zomer 2025. Oppdatering: stillingen is niet besatt. Omdat u geïnteresseerd bent in de zomerjob in 2026, kunt u in oktober 2025 contact opnemen met Stillingstittel...

[et_social_follow icon_style=”slide” icon_shape=”rounded” icons_location=”top” col_number=”auto” counts=”true” counts_num=”0″ total=”true” outer_color=”dark” network_names=”true”]